U bevindt zich in
Modes
Dutch Amateur Radio Station
PA0BAK
HoofdstukkenHoger Menu Pagina's Start Amplitude Modulatie Enkelzijband Modulatie (SSB) FT8 Vloek of Zegen Frequentie Modulatie Modulatie Methoden
FT8 Vloek of Zegen

FT8: Vloek of Zegen?
Laten we het antwoord gelijk al geven: geen van beide.
Nou dan is alles gezegd toch?
Nee, dat denk ik ook niet, dus laten we FT8 eens zonder emoties nader bekijken.
Zonder emotie, omdat er veel amateurs zijn, die van mening zijn dat door FT8 het radiozendamateurisme ten dode wordt of is gedragen.
Welnu, dat is ook al gezegd toen SSB als mode beschikbaar kwam; toen de C-licentie werd ingevoerd (dat was vroeger de licentie zonder morse, waarmee je alleen op VHF en hoger mocht uitkomen); of toen de CW eis werd ingetrokken en iedereen op alle banden mocht uitkomen.
Nooit heeft dat tot een afname van de activiteiten gevoerd.
In tegendeel, altijd heeft er daarna een stijging van de activeiten plaatsgevonden!
Dus… Waarom zou dat bij FT8 anders zijn?

In het laatste jaar zijn er verschillende „bewijzen“ gepubliceerd, die zouden laten zien dat de opkomst van FT8 ten koste van de andere modi gegaan zou zijn.
Andreas, LA8AJA heeft de data van clublog in wat grafiekjes ter beschikking gesteld.
Daar komen dus de volgende grafieken vandaan, die met zijn toestemming hier gepubliceerd worden.
Zie https://la8aja.com/modestats/index3.php.

De data bestaat uit de data van clublog, aangevuld met clustermeldingen.
Het geeft dus niet een 100% compleet beeld, maar is erg goed bruikbaar om vergelijkingen te treffen.
Afbeelding 1 laat het aantal gemelde QSO’s zien.
Niet-gemelde QSO’s, dus die, die niet in het cluster gemeld zijn of die waarvan geen QSL via Clublog verzonden of ontvangen is, staan niet in de lijst.
Bedenk dus, dat de lokale QSO’s, ronde’s etc etc die in phone en mindere mate in CW gehouden worden, niet in het vergelijk zijn opgenomen, hoewel deze een belangrijk deel van het gebruik van onze banden uitmaken.
Dat betekent dus dat het aantal QSO’s in CW en SSB beduidend hoger is dan hier in de statistieken zijn vastgehouden.
Daarnaast dient bedacht te worden, dat de ouderen onder ons (dat mag ik, gezien mijn leeftijd, best zeggen) veel QSL nog via de traditionele weg verzenden en dus niet elektronisch.
Ook dien je rekening ermee te houden dat in heel veel gevallen, automatisch elektronisch QSL verzonden wordt, zodat je er veilig van uit kan gaan dat het percentage bevestigde FT8 beduidend hoger ligt, dan SSB of CW verbindingen.

Afbeelding-1
Afbeelding 1 Totaal aantal gemelde QSO’s

In afbeelding 1, kan je vaststellen dat het aantal „gemelde“ QSO’s in SSB en CW sinds 2014 vrijwel lineair afneemt.
(Waardoor weet ik niet, maar het zou best kunnen dat de zonne-activiteit daarvoor verantwoordelijk is, maar dat valt buiten de scope van dit artikel).
Midden 2017 werd FT8 gelanceerd hetgeen onmiddellijk tot een enorme activeitstoename leidde.
Interessant is, dat de afname van CW verbindingen in 2018 uiterst gering was, om daarna in hetzelfde tempo als voor 2017 door te gaan.
Het zou interessant zijn om te onderzoeken of FT8 operators naar CW gewisseld zijn, nadat ze vastgesteld hadden dat er toch DX-verbindingen mogelijk zijn.
Het is dus veilig om te stellen dat FT8 geen invloed heeft gehad op de afnamesnelheid van het aantal gemelde CW en SSB QSO’s.

Afbeelding 2
Afbeelding 2 verdeling QSOs naar mode.

Eveneens interessant (afbeelding 2) is om te bekijken hoe het totale aantal gemelde QSO’s zicht ontwikkeld heeft over de laatste jaren.
Hier is vast te stellen dat het totaal aantal duidelijk toegenomen is dankzij FT8, waarbij in 2018 en 2019 meer dan 50 miljoen QSO’s gemeld zijn!
Er kan dus veilig geconcludeerd worden dat hoewel deze getallen niet 100% alle QSO’s afdekken, eigenlijk een positieve ontwikkeling laten zien.

Een beetje geschiedenis over FT8
Joe Taylor, K1JT een nobelprijsdrager vanwege zijn werk in de radioastronomie, heeft in 2001 een programma ontwikkelt met een protocol, FSK441, dat geoptimaliseerd was voor VHF meteor scatter, om te bewijzen dat er betere methodes voor MS zijn, dan High Speed CW.
Dat was dus WSJT, versie 1 – dus zonder de toevoeging „x“ dus.
Vlot daarna kwam er JT44 bij, de mode die geoptimaliseerd was voor EME (en waarmee ik mijn eerste EME QSO gemaakt heb, en wel met PA0JMV, maar dat terzijde).
JT44 is doorontwikkeld naar JT65, en JT65 is dan weer geoptimaliseerd voor 6m EME (JT65A), 2m en 70cm (JT65B) en 23cm en hoger (JT65C).
Om optimaal gebruik te maken van de mogelijkheden worden er bij MS en EME al jaren vaste perioden van zenden en ontvangen gebruikt, onafhankelijk van de mode.

JT65A werd tamelijk snel al op HF ook uitgeprobeerd en werd al snel op HF als JT65 bekend.
JT65 gebruikt perioden van 1 minuut, waardoor een compleet standaard QSO iets van 5 minuten duurt, hetgeen voor veel HF mensen als te lang werd ondervonden.
De JT65 community op HF, heeft dan gevraagd naar een snellere modus en toen is FT8 ontstaan, dat gebruik maakt van perioden van 15 seconden.
Ook dat is sommige mensen nog te snel en dat heeft geleid tot het gebruik FT4, dat eigenlijk gedacht is voor contest gebruik en gebruik maakt van perioden van maar 7.5 seconden, maar dat terzijde.
Omdat bij perioden van 15 seconden het tijdig met de muis selecteren van een antwoord in het WSJTx programma, vrijwel onmogelijk is, loopt het QSO goeddeels automatisch af.

FT8 heeft maar een bandbreedte van 50Hz nodig.
Vergelijk je dat met SSB (2500 Hz), dan is het nogal een groot verschil, waardoor je veel minder signaal nodig hebt om een QSO te kunnen maken.
Als je FT8 vergelijkt met andere modi binnen een bandbreedte van 2500Hz zie je het volgende: SSB +10dB; CW -15 dB; FT8 -21dB; JT65 -25dB; JT9 -27dB en WSPR -31 dB signaal/ruisverhouding.
Je ziet dus dat FT8 6dB “beter” is.
Ten gevolge filtering zijn nog betere waarden mogelijk en kan je een signaal dat je niet ziet of hoort, wel degelijk goed decoderen.

Afbeelding 3
Afbeelding 3 Zwak signaal, dat probleemloos gecodeerd wordt

Afbeelding 4

Afbeelding 4 Twee Signalen op vrijwel dezelfde frequentie
afbeelding 5
Afbeelding 5 Drie antwoorden tegelijk op mijn CQ

Bekijk je het signaal in afbeelding 3, dan zie je dat ik tijdens mijn QSO met KB1VP (21MHz, 13.11.2020, 15:01UTC) maak, antwoord op zijn CQ die ik met -17 dB s/n ontvang; dat is dus al onder de normale CW hoorbaarheidsgrens.
Zijn RR73 ontvang ik zelfs met nog eens 7 dB minder, en dat alles met een 3500 Hz breed filter!
Natuurlijk werken we niet met 2500 Hz brede CW filters om mooie DX te maken, maar veel smallere filters.
WSJTx decodeert alleen maar het 50Hz brede signaal, vandaar dat het „rapport“ een stuk minder is dan de genoemde -21 dB.
WSJTx staat optimaal ingesteld, waarbij optimaal betekent dat de gevoeligheid zodanig is, dat er weinig valse decodes ontvangen worden, maar wel heel gevoelig blijft.
De gevoeligheid zou nog hoger opgevoerd kunnen worden.

Een gedetailleerde verklaring kan je vinden op https://tapr.org/pdf/DCC2018-KC5RUO-TheReal-FT8-JT65-JT9=SNR.pdf
En je kan hier de verschillen tussen de diverse modi en s/n verhoudingen horen: https://olgierd.github.io/ft8-vs-cw/

In tegenstelling tot CW (en SSB) vindt FT8 verkeer op “1 frequentie” per HAM band plaats.
We moeten eigenlijk zeggen op een 25Hz breed bandje waarvan de frequentie bepaald wordt door de onderdrukte draaggolf van het USB signaal.
Dat is b.v. op 20m 14,074 MHz.
De exacte frequentie wordt dan bepaald door LF draaggolf waar het FT8 signaal op gemoduleerd is.
Omdat een FT8 signaal maar 50Hz breed is, kunnen er dus theoretisch 50 stations binnen deze 2500 Hz bandbreedte tegelijk werken.
Om 50 stations in SSB te laten werken heb je dus minimaal 50x 2500 = 125 kHz nodig.

Sinds de invoering van Bandplannen en het opkomen van nieuwe modi, werd altijd de discussie gevoerd dat nieuwe modi de bandbreedte voor CW “wegnamen”.
Dat is niet helemaal waar, want als je de bandplannen werkelijk eens gaat bestuderen zie je dat je vrijwel overal CW mag plegen, en dus dat de voor CW beschikbare bandbreedte extreem veel groter is dan voor alle andere modi bij elkaar.
Dat veroorzaakt een probleem bij het zoeken naar heel zwakke stations als je niet exact de frequentie weet waar ze op zenden.
Je draait heel makkelijk over een extreem zwak CW-signaal, zeker als je een smal filter gebruikt.
Dat wordt nog versterkt omdat CW-stations niet in gedefinieerde perioden zenden, dus als je pech hebt draai je precies als het DX-station luistert over zijn frequentie en hoor je niets.
Voor FT8 is er maar een frequentie, en bovendien vaste periodes.
Je weet dus binnen 30 seconden of je het DX-station kan horen of niet.
Dat is een enorm operationeel voordeel van FT8.

Een ander voordeel van FT8 is, dat je met slim je LF-frequentie te kiezen, je ook gehoord kan worden als je bij het DX-station een zwak signaal neerzet en je dus niet weggedrukt kan worden door heel sterke stations die allemaal tegelijk jouw signaal wegdrukken.
Dit motiveert met name „kleine“ stations om toch DX te werken, ondanks dat ze bijvoorbeeld geen fatsoenlijke antennes kunnen opstellen of erg veel last hebben van inspraak bij de buren als ze vee vermogen maken, of simpelweg omdat het gebruik van hogere vermogens door hun vergunning beperkt is.
Dat heeft heel veel stations weer een heleboel plezier gegeven aan onze hobby.

WSJT-x decodeert in meerdere stappen; als eerste worden de sterkste signalen gedecodeerd, die dan “afgetrokken” worden van het spectrum.
Daarna wordt het overgebleven spectrum nog eens gedecodeerd, waardoor een tweede signaal op dezelfde LF-frequentie ook gedecodeerd kan worden.
In afbeelding 4 zie je de signalen van NG1H en OE4KSF op vrijwel dezelfde LF-frequentie met 6 dB verschil.
Het verschil kan nog veel groter zijn en ook als een van de signalen heel sterk is, werkt dit nog steeds.
De kans dat je QSO verpest wordt door QRM is dus veel minder geworden!

Maar er zijn nog meer voordelen.
Omdat er een compleet spectrum vanuit mijn transceiver naar mijn PC gevoerd wordt, en alle signalen in dat spectrum gedecodeerd worden, kan ik dus ook antwoorden op mijn CQ zien, hoewel ze niet op mijn frequentie zijn.
Dat is bij CW niet het geval tenzij de signalen door het smalle CW-filter komen.

Bovendien decodeert mijn PC foutvrij het signaal, hetgeen bij CW niet elke CW-operator gegeven is, als het signaal zwak is, in een slecht handschrift geseind wordt, of er sterke QRM is; of als je, zoals ik, gehoorproblemen hebt.
(Noot: K1JT en team adviseren dringend NIET een CQ op dezelfde frequentie te beantwoorden, maar een vrije frequentie op de waterval te zoeken en dan “hold TX freq” te activeren).

Als je FT8 gaat vergelijken met SSB valt nog iets op, zoals ik deze zomer op 2m tijdens een Es opening meegemaakt hebt.
Veel van de Spaanse stations die op mijn CQ-Es reageerden, waren zo gespannen dat ze heel snel en onduidelijk hun call uitspraken waardoor ik meermaals naar hun call moest vragen.
Calls verstaan tijdens een pile-up was ook moeilijk, net zoals het feit dat er diverse stations waren die uitsluitend Spaans spraken.
Ik ben dan ook naar FT8 overgestapt waar het uiterst makkelijk was om met minder vermogen een groot aantal EA-stations te werken.
(Hetgeen ook een stuk aangenamer was voor mijn door tinnitus geplaagde oren)

En daarmee zijn we bij 2m aangekomen.
Op 2m heeft er zowat een revolutie plaatsgevonden.
Heel veel „kleine“ en grote stations zijn nu actief op 144.174 MHz, de FT8 frequentie op 2m.
Bij dreigende condities is het dus zaak deze frequentie te monitoren, dan wel CQ te roepen (bij voorkeur in de juiste – als die er al is - periode) zodat andere stations ook kunnen vaststellen of er condx zijn.
Zo heb ik vorig jaar in een anderhalf minuten durende Es opening een TA-station kunnen werken.

Maar ook, als je geen station kan werken, kan het interessant zijn toch CQ te roepen omdat veel van de stations die niet QRV zijn, de frequentie monitoren en de gedecodeerde informatie aan PSK-reporter doorsturen, mits WSJT-x of MSHV of JTDX correct geconfigureerd zijn.
Iedereen kan dan op pskreporter.info zien waar ze gehoord worden en of er openingen zijn. Afbeelding 5 geeft een voorbeeld van mijn 2m CQ op 11.11.2020.

Afbeelding 5 PSK Reporter

Deze zomer zijn er diverse openingen geweest die getoond hebben dat er 2m (en 70cm) tropo QSO’s gemaakt kunnen worden over meer dan 4500km.
Bij een Es opening dit jaar werden er zelfs QSO’s tussen D4 en noordoost SP gemaakt, over meer dan 5600km.

Ikzelf ben in deze zomer door een CU station gehoord, over 3750 km, hoewel dat CU station niet QRV was.
(Dus geen QSO op dat ogenblik).
Er is al het een en ander geschreven over deze fenomenale openingen, dus daar ga ik verder niet op in.

afbeelding 6

De zomer van 2002 heeft echter nog veel meer interessante dingen gebracht.
We wisten al dat tussen Hawaii en de westkust van de USA regelmatig tropo openingen voorkwamen zowel op 2m als op 70cm.
We konden er dus vanuit gaan dat dat ook in Europa mogelijk zou moeten zijn, maar omdat er geen bruikbare tegenstations waren, is dat tot dit jaar niet mogelijk geweest.
Soms was EA8 te werken, maar dat was voornamelijk Es.
Inmiddels zijn er naast EA8 ook stations op CU en D4 op 2m in FT8 actief.
Omdat D4VHF volledig remote bediend kan worden vanuit Europa, kan deze op heel korte termijn actief worden, als er openingen optreden.
In de overige tijden zendt hij als baken. Verscheidene keren is het tot verbindingen op 2m en 70cm tussen EI; G; GW; GM en D4 gekomen.
Ook zijn er diverse QSO’s met PA en andere landen gevoerd.
Maar er zijn nog grotere afstanden overbrugt.
Zelfs met de Caraïbische landen zijn er QSO’s gemaakt; in TROPO wel te verstaan.
PJ2 bijvoorbeeld, en dat alles met normale stations met enkele yagi’s en niet meer dan 100 Watt.
Ja het waren soms marginale signalen die met CW niet mogelijk geweest zouden zijn, laat staan SSB.
Maar dat is nu juist het voordeel van FT8.

Een verrassing was ook dat een tropo signaal vanuit EA1 in KP ontvangen werd.
Wel geprobeerd, maar helaas is het niet tot een compleet QSO gekomen, maar bewezen is wel dat het mogelijk is om op 2m eindelijk plas over te steken, zonder de maan of satellieten te gebruiken.
Ik denk dus dat FT8 een aanzienlijke hoeveelheid extra mogelijkheden gegeven heeft, hetgeen in de lijn is van het experimentele karakter van onze hobby.
Daardoor betracht ik dit aspect van FT8 als een zegen

Natuurlijk is FT8 niet alleen maar positief te betrachten.
Veel van de ellende komt doordat heel veel FT8 gebruikers hun signalen over moduleren; zich niet aan de afspraken, instructies en aanbevelingen houden; niet de tijd nemen om de manual te lezen (waar een heleboel interessante en heel gedetailleerd dingen instaan, en niet alleen over FT8).
Kortom, doordat ze niet snappen wat ze aan het doen zijn.
Ja, dan is FT8 zeker geen zegen.
Daarmee zijn we terug bij het begin: Vloek of zegen?
Geen van beide… of toch allebei?

Mijn hartelijke dank gaat naar Andreas, LA8AJA, die belangeloos direct zijn toestemming gaf, zijn grafieken te gebruiken.
Alle foto’s zijn van QSO’s die ikzelf gemaakt heb en zijn niet gemanipuleerd.
Daarnaast wil ik vermelden dat ik tijdens een facebook discussie met Johan Evers bedacht heb, dat ik dit artikel, dat ik voor de QSP (van de ÖVSV in Oostenrijk) geschreven heb, wel in het Nederlands voor de Electron zou kunnen herschrijven.

73 de OE3FVU / PE0WGA
Valid HTML 5.0 Valid CSS Valid i18n
© 2021 pa0bak, overname eigen artikelen toegestaan met bronvermelding.
Artikelen van derden bevatten een bronvermelding.
Ron's CMS versie 210209a
Samengesteld in
Inhoud grootte
Aangemaakt op
Aangepast     op
20938 µsec.
21561 bytes
Onbekend
Onbekend